Toolkit
De toolkit bestaat uit verschillende materialen/instrumenten ter ondersteuning van curriculum-ontwikkeling. In de opdrachten uit de verschillende blokken, wordt telkens verwezen naar één of meer van deze instrumenten. Ze kunnen u waardevolle ondersteuning bieden gedurende uw ontwerpopdracht.

De materialen uit de toolkit hebben geen verplichtend karakter. In overleg met cursist en cursusleider kan worden bekeken welke instrumenten worden gebruikt. Welke instrumenten relevant en bruikbaar zijn, zal mede afhankelijk zijn van de ontwerpopdracht van de cursist.

Instrumentenopgave met een beknopte omschrijving

Afstemming met andere vakken Met behulp van dit instrument kunt u samen met collega's uit eenzelfde domein (bijvoorbeeld Mens en natuur) inventariseren welke inhouden en vaardigheden aan de  orde wordt gesteld bij de verschillende vakken uit dit domein. Zo kunt u uw ontwerpopdracht afstemmen met andere vakkenkken uit dit domein. Zo kunt u uw ontwerpopdracht afstemmen met andere vakken

Analyse van onderwijsbeleidsplannen Een instrument om schoolbrede plannen te beschrijven en zodoende te bepalen in hoeverre uw ontwerpopdracht een bijdrage kan leveren aan deze ontwikkelingen. Door deze aansluiting met schoolbrede plannen te zoeken, voorkomt u dat uw ontwerpopdracht als los zand op het rooster komt te staan.

Beoordelen van leerresultaten (inclusief schoolvoorbeeld) Een set instrumenten om de werkelijke effectiviteit van de uitgevoerde les(senreeks) bepalen. De set omvat aanwijzingen voor en voorbeelden van:
• het bijhouden van een logboek waarin leerlingen hun werk- en leerproces beschrijven (een logboekformat);
• het beoordelen van werkstukken en presentaties (een checklist ''beoordeling werkstuk'' en een checklist ''beoordeling presentatie'');
• het maken van een leerverslag waarin leerlingen hun leeropbrengsten vastleggen (een format voor een leerverslag).

Checklist beoordeling Met behulp van deze checklist kunt u uw ontwikkelde beoordeling analyseren en zo nagaan of deze voldoende relevant, bruikbaar en valide is.

Checklist docentenhandelen (incl. schoolvoorbeeld) Met behulp van deze checklist kan een collega docent uw handelen observeren wanneer u uw les(senreeks) uitvoert in de lespraktijk. Een les(senreeks) kan namelijk nog zo goed zijn, maar als de docent er onvoldoende in slaagt om de beoogde doelstellingen voor het voetlicht te krijgen, dan worden de doelstellingen niet gerealiseerd.

Checklist docentonafhankelijkheid Met deze checklist onderzoekt u in hoeverre alle noodzakelijke informatie in de lesmaterialen/opdrachten staat beschreven, zodat leerlingen er docentonafhankelijk mee aan de slag kunnen.

 

Checklist leerlinggerichtheid Met deze checklist onderzoekt u in hoeverre leerlingen voldoende uit de voeten kunnen met de les(senreeks). In hoeverre verwacht u dat het bruikbaar zal zijn voor de leerlingen?

Checklist 'taxonomie van Bloom' Deze checklist helpt bij het:
• bepalen welk type kennis (reproduceren, inzicht hebben in, toepassen, analyseren, syntheseren, evalueren) centraal komt te staan;
• formuleren van leerdoelen en het vaststellen van het beheersingsniveau;
• bepalen van passende eindproducten of prestaties.

Criterialijst evalueren ontwerpeisen (incl. schoolvoorbeeld) Met behulp van een criterialijst (bestaande uit de criteria waar uw les(senreeks) aan zou moeten voldoen), kunt u achterhalen of deze daadwerkelijk geworden is zoals u voor ogen had. U en/of uw collega's loopt/lopen de les(senreeks) aan de hand van een criterialijst langs om zo te bepalen in hoeverre de criteria terugkomen of ontbreken

Docentenlogboek Het docentenlogboek is, evenals de 'kijkwijzer collegiale lesobservatie', een geschikte manier om de werkelijke bruikbaarheid van de les(senreeks) in beeld te krijgen. In zo'n logboek beschrijven docenten tijdens of direct na de lesuitvoering, hun reactie op het gebruik van de lessenreeks.

Doorloopspel, het ~ (incl. schoolvoorbeeld) Met dit instrument kunt u speels en kritisch met collega's nagaan of een zelf ontworpen les(senreeks) écht uitvoerbaar is. Hebt u voldoende gedacht aan onvoorziene omstandigheden of tegenslagen? Weet u wat u als docent kunt verwachten? Het doorloopspel bereidt u erop voor of helpt u om de puntjes op de i te zetten.

Format voor een les
(-senreeks) (incl. schoolvoorbeeld)
Formats waarin globale ideeën voor een les(senreeks) (vanuit de ontwerpeisen), concreter uitgeschreven kunnen worden voor docent en leerling.

Huidige en gewenste situatie op schoolniveau Een methodiek om vanuit verschillende perspectieven (docent, leerling, leidinggevende, et cetera) kritisch naar de huidige onderwijspraktijk te kijken. Van daaruit kunnen ontwerpprincipes voor nieuw te ontwikkelen onderwijs worden afgeleid. Wat willen verschillende betrokkenen in dit nieuw te ontwikkelen onderwijs behouden vanuit de huidige situatie en wat willen ze graag anders zien?

Kerndoelen en eindtermen in lijn In dit instrument wordt u doorverwezen naar verschillende links/bronnen die u kunt gebruiken bij het vormgeven van een doorlopende leerlijn voor het eigen vak of leergebied. De kerndoelen en eindtermen vormen daarbij het uitgangspunt. Deze kunnen behulpzaam zijn bij het vormgeven van deze doorlopende lijn, omdat ze aantonen wat leerlingen moeten kennen of kunnen.

Kijkwijzer collegiale lesobservatie (incl. schoolvoorbeeld) Voorbeeldkijkwijzer met aandachtspunten aan de hand waarvan een collega-docent de lesuitvoering observeert om de werkelijke kwaliteit daarvan te helpen bepalen. Richtvraag daarbij is: beantwoordt de uitvoeringspraktijk aan de beoogde doestellingen?

Leerdoelen formuleren Dit instrument reikt u richtlijnen aan voor het specifiek formuleren van leerdoelen. Het specifiek en concreet formuleren van leerdoelen, maakt het ook eenvoudiger om uiteindelijk het te vertonen eindgedrag van leerlingen te beoordelen.

Leerlingen- en docentenenquêtes (incl. schoolvoorbeeld) Inspiratie in de vorm van voorbeeldvragenlijsten om de werkelijke kwaliteit van een uitgevoerde les(senreeks) te bepalen. In het bijzonder als het gaat om de vraag of de les(senreeks) voor de betrokken leerlingen en docenten voldoende relevant, consistent, werkbaar en effectief is.
Met, eventuele bewerkingen van, deze vragenlijsten kunnen leerlingen en/of betrokken docenten worden geïnterviewd of geënquêteerd.

Leidraad curriculaire spinnenweb (incl. schoolvoorbeeld) Met deze leidraad observeert u de lesuitvoering van een collega docent. Deze observatie heeft een beschrijvend karakter. U geeft dus géén oordeel over de les maar u beschrijft wat u ziet. Deze beschrijving wordt gedaan aan de hand van de leerplanaspecten van het curriculaire spinnenweb.

Mijn gewenste onderwijspraktijk Met behulp van dit instrument kunt u vastleggen wat u in nieuw te ontwikkelen onderwijs niet (meer) wilt zien en wat u juist wel (meer) wilt zien.

Ontwerpeisen (incl. schoolvoorbeeld) Een werkblad om ontwerpeisen voor te ontwikkelen onderwijs te formuleren. Deze eisen worden gerelateerd aan het curriculaire spinnenweb, zodat u streeft naar een samenhangend geheel. Het langslopen van de verschillende spinnenwebdraden (leerplanaspecten) helpt u om kritisch na te denken over wat de kern van uw les(senreeks) moet zijn; betreft dat vooral andere lesinhouden dan in uw huidige lessen, betreft het vooral een andere docentenrol, of andere leeractiviteiten?

Overzicht van evaluatieactiviteiten Afhankelijk van uw evaluatievraag en daarmee de focus van de evaluatie, kunt u verschillende evaluatieactiviteiten uitvoeren. Dit schema geeft u een overzicht van verschillende evaluatieactiviteiten die u kunt uitvoeren om de relevantie, consistentie, (verwachte) bruikbaarheid en/of (verwachte) effectiviteit van uw les(senreeks) te evalueren.  

SWOT Analyse  Analyseren is de eerste kernactiviteit van onderwijsontwikkeling. Analyse zet de ontwikkelcyclus in gang. Een gangbare vorm voor een eerste, globale, analyse is de zogeheten SWOT-analyse. Met behulp van deze vorm wordt duidelijk waar de sterke en zwakke punten van huidig onderwijs zitten.

Rubrics voor algemene vaardigheden in de onderbouw Instrumenten om het beheersingsniveau en/of leerdoelen vast te stellen voor de volgende algemene vaardigheden:
• informatie verwerven, verwerken en verstrekken
• probleem oplossen
• mondeling communiceren
• plannen en organiseren
• samenwerken
• presenteren
• reflecteren.

Web der bevoegden, het ~

Een instrument om voor elk van de tien leerplanaspecten van het curriculaire spinnenweb na te gaan wie met betrekking tot de verschillende leerplanaspecten de beslisser(s), dan wel de betrokkenen zijn. Klik hier voor een toelichting op het instrument in ppt.